‘UNICEF’ biyyoonni Afriikaa Saharaan gadii miidhaa dubartoota irratti qaqqabuuf deebii hatattamaa akka kennan gaafate

Finfinnee, Onkololeessa 2, 2010 (FBC) Dhaabbati gargaarsaa daa’immanii Mootummoota Gamtoomanii ‘UNICEF’ biyyoonni Afriikaa Sahaaraan Gadii miidhaa shamarran (dubartoota) irratti qaqqabutti deebii hatattamaa akka kennan waamicha dhiheesse.

Walitti-bu’iinsi waliinii Sudaan Kibbaa, tasgabbiin dhibuu Somaaliyaa baroota lakkoofsise, hongee fi beelli biyyoota Afriikaa Bahaa fi Kibbaa barootaaf irra deddeebi’ee miidhu akkasumas balaawwan uumamaa fi nam-tolche dubartootaa fi daa’imman naannicha jiraatan hamaaf saaxileera jedhameera.

Gabaasi guyyaa shamarranii sababeeffachuun ba’e akka eerutti sababa walitti bu’iinsaan shamarran dhiirota caalaa dachaa 2 oliin carraan gara mana-barumsaa itti-deeman gadi-aanaa ta’eera.

Shamarran kunniin sababoota kanaa fi isa fakkaataniin gaa’ela umurii maleef saaxilamoodha.

Kanaafis qaamoleen hundi fi hawaasni shamarran (dubartoota) miidhaa fi balaa irraa isaan eeguu qabna jechuun Daayirektarri ‘UNICEF’ Biyyoota Afriikaa Bahaa fi Kibbaa Layilaa Paakaalaa waamicha dhiheessaniiru.

Akka gabaasa ‘UNICEF’itti yoo ta’e daqiiqaa kudhan kudhaniin shamarreen tokko walitti-bu’iinsa uumamuun lubbuushee dhabdi.

Shamarran miliyoonatti lakkaa’aman addunyaa irra jiran rakkoon isaan qaqqabu wayita walitti-bu’iinsaa qofa osoo hin-taane walitti-bu’iinsicha boodas faana hordofa.

Shamarran (dubartoota) ga’oomsuu akkasumas rakkoo isaaniif deebii hatattamaa kennuun fi deebisanii of-dandeessisuu kan jedhu kaayyoo kan qabu Guyyaan Shamarranii guyyaa kaleessaa yaadatamee wayita ooletti shamarran tajaajila fooyyee qabu, nageenya amansiisaa, barnoota akka argatan, akkasumas dandeettii isaanii fayyadamuu akka danda’an yoo taasifame badii fi walitti-bu’iinsonni hir’achuu akka danda’an ‘UNICEF’ eereera.

Bara Faranjootaa 2016tti daa’imman miliyoona 535tti hiiqan naannoo walitti-bu’iinsi fi balaa uumamaa itti-baay’atu jiraatu turani; isaan keessaas sadii arfaffaan biyyoota Afriikaa Sahaaraan Gadii keessatti akka argaman eerameera.

Walitti-bu’iinsi tasaa wayita uumamanitti shamarran kunniin irratti miidhaan koorniyaan qoode bal’inaan kan irratti qaqqabu yoo ta’u, saamicha humnaa fi daddabarsa namootaa seeraan alaaf saaxilamu jechuun ‘UNICEF’ ibsa.

Wayita ammaa balaawwan qaqqabaa jiran keessaa shamarran (dubartoota) Sudaan Kibbaa keessaa irra midhaan koorniyaa fi qaamaa qaqqabaa jiru hamamachaa dhufuunsaa himameera.

Dubartoonni fi shamarran miidhaarra bilisa ta’aanii bakka itti eegaman hundeeffamuusaa kan ibse ‘UNICEF’ , haata’u malee dhimmoonni haloota rakkisoo gochuu danda’an akka jiran eereera.

Keessumaa balaawwan uumamaa erga qaqqabanii booda shamarran kunniin eessa akka ga’an beekuuf ragaa argachuu fi lubbuu isaanii oolchuuf humna dhabuun akka rakkootti eerameera.

Balaawwan hongee Afriikaa Bahaatti irra deddeebi’uun quunnamaniin ‘UNICEF’ dhaabbilee gargaartotaa waliin ta’uun shamarran akka ittiin hinmiidhamne fi carraa misoomaa jiru irraa qixa fayyadamoo akka ta’an hojjataa kan jiru ta’uu beeksiseera.

Haata’u malee, dhaabbatichi ammas shamarran baraaruu fi oolchuuf mootummoota biyyoota naannichaa fi dhaabbilee gargaarsaa irraa deggarsa barbaada.

Madda: Zhinuwaa