ኮሚሽኑ በሃገሪቱ አንዳንድ አካባቢዎች ተፈጥሮ የነበረውን ሁከት አስመልክቶ ያደረገውን ምርመራ ይፋ አደረገ

አዲስ አበባ፣ ሚያዚያ 10፣ 2009 (ኤፍ.ቢ.ሲ) የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መበት ኮሚሽን በሪፖርቱ በአማራ፣ ኦሮሚያና ደቡብ ክልል አንዳንድ አካባቢዎች የተፈጠረውን ሁከት አስመልክቶ ባደረገው ምርመራ 669 ሰዎች መሞታቸውን ገልጿል።

ተፈጥሮ በነበረው ሁከት ሳቢያም በአማራ ክልል ሰሜን ጎንደር ዞን 111 ሚሊየን 68 ሺህ 417 ብር የንብረት ውድመት መድረሱንም ገልጿል፡፡

የኮሚሽኑ ዋና ኮሚሽነር ዶክተር አዲሱ ገብረእግዚአብሔር እንዳሉት፥ በኦሮሚያ ክልል 15 ዞኖች እና 91 ከተሞች፣ በአማራ ክልል 5 ዞኖች እና 55 ወረዳዎች እንዲሁም በደቡብ ክልል ጌዲዮ ዞን በሚገኙ ስድስት ከተሞች ምርመራ ተደርጓል።

በዚህም የኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ (ኦ ኤም ኤን) እና ማህበራዊ ድረገጹ ሃምሌ 30 እና ነሃሴ 30 ቀን 2008 ዓ.ም ሰፊ የአመፅ ጥሪ ማድረጋቸው በሪፖርቱ ቀርቧል፡፡

ይህን ተከትሎም የኢሬቻ በዓል በቢሾፍቱ ሆራ ሐይቅ በሚከበርበት ወቅትም የአመፅ ጥሪ በተመሳሳይ ኃይሎች ተደርጓል ነው ያለው ሪፖርቱ፡፡

ኢሬቻ በዓል ላይ ለተፈጠረው አመፅ የፀጥታ ኃይሉ ከአስለቃሽ ጋዝ ውጭ የተጠቀመው የኃይል እርምጃ እንደሌለ የተጠቀሰ ሲሆን፥ የተወሰደው እርምጃም ተመጣጣኝ ነው ተብሏል፡፡

በምዕራብ አርሲ፣ ባሌ እና ጉጂ በትጥቅ የታገዘ ሁከት መፈፀሙ የተነገረ ሲሆን፥ የፀጥታ ኃይሉ የሰላማዊ ሰዎችን ህይወት ለማዳን የወሰደው እርምጃ ተመጣጣኝ እና አስፈላጊ እንደነበር ነው በሪፖርቱ የቀረበው፡፡

በባሌ ሮቤ እና በምስራቅ ሀረርጌ 28 ሰዎች የሞቱበት እንዲሁም በበዴሳ ከተማ የተካሄደው እርምጃ ለሰው ሕይወት መጥፋት ምክንያት ሲሆን የፀጥታ ኃይሉ የወሰደው እርምጃ ተመጣጣኝ አለመሆኑ በሪፖርቱ ቀርቧል፡፡

በኦሮሞ ነጻ አውጭ ግንባር (ኦነግ)፣ በኦሮሞ ፌደራሊስት ኮንግረስ (ኦፌኮ) እና በኦሮሚያ ሚዲያ ኔትወርክ የተመሩት ህገወጥ ሰልፎች፥ የብሔር ጥቃትን ማድረሳቸው፣ የሃይማኖት እኩልነትን መናዳቸው፣ የሰዎችን በሕይወት የመኖር መብት የጣሱ እና የአካል ጉዳትን ያደረሱ መሆናቸው ተመልክቷል፡፡

አመጹ 462 ሰላማዊ ሰዎች እና 33 የፀጥታ ኃይሎች በአጠቃላይ 495 ሰዎች ህይወታቸው እንዲያልፍ ምክንያት ሆኗል ነው የተባለው፡፡

የኢትዮጵያ ሰብዓዊ መብት ኮሚሽንም የኢሬቻ በዓል በሚከበርበት ጊዜ የፌደራል እና የክልሉ መንግስት ችግሩ ሊፈጠር እንደሚችል በቂ መረጃ እያላቸው ጥንቃቄ እና በቂ ጥበቃ አለማድረጋቸው ሃላፊነት የጎደለው መሆኑን ጠቅሶ፥ የፀጥታ ሃይሉ በበዓሉ ወቅት ያሳየው ትዕግስት የሚስመሰግን ቢሆንም በማግስቱ በቢሾፍቱ የነበረውን ብጥብጥ ባለመቆጣጠሩ ሊጠየቅ ይገባል ብሏል።

በአዳሚ ቱሉ 14 ሰዎች ለሞቱበት፣ በአወዳይ እና ዲዴሳ ለ38 ሰዎች ሞት እና ለ62 ሰዎች መጎዳት ምክንያት የሆኑ አካላት በህግ ሊጠየቁ እንደሚገባም አሳስቧል፥ የፌደራል መንግስቱ እና የኦሮሚያ ክልል በጋራ የዘር ጥላቻ፣ የሃይማኖት አክራሪነትን እና የብሔር ጥቃትን ለመከላከል ሊሰሩ እንደሚገባ በመጥቀስ፡፡

በአማራ ክልል ሃምሌ 4 ቀን 2008 ዓ.ም በሽብር የተጠረሩ ግለሰቦችን ለመያዝ በተሞከረበት ጊዜ የወልቃይት የማንነት ጥያቄን ለማዳፈን ነው በሚል ኢሳትን በመሳሰሉ የሽብር መጠቀሚያ ሚዲያዎች መልዕክቶች ተላልፈዋል ተብሏል፡፡

በክልሉ የተደረጉ ሰልፎችም ህጋዊ ፍቃድን ያላገኙ እንደነበሩ የጠቀሰው ኮሚሽኑ፥ የሀገሪቱን ሰንደቅ ዓላማ የማቃጠል እና የብሔር ጥቃት ማድረስ ተፈፅሞባቸዋል ብሏል፡፡

በአመጹ 110 ሰላማዊ ሰዎች እና 30 የፀጥታ ኃይሎች በአጠቃላይ 140 ሰዎች ህይወታቸው ሲያልፍ፥ በ236 ሰላማዊ ሰዎች እና በ100 የፀጥታ ሀይል አካላት ላይ በአጠቃላይም 336 ሰዎች ላይ ጉዳት ደርሷል።

በሁከት እና ብጥብጡ ወቅት የፀጥታ ሃይሎች የወሰዱትን እርምጃ የመረመረው ኮሚሽኑ፥ ሃምሌ 18 ቀን 2008 ዓ.ም በጎንደር ማራኪ የተወሰደው እርምጃ ህጋዊ እና ተመጣጣኝ መሆኑን ጠቅሷል፡፡

 በባህርዳር ማረሚያ ቤት፣ በጅጋና በሊቦ ከምከም እና ሌሎችም ቦታዎች የተወሰዱት እርምጃዎች ተመጣጣኝ ቢሆኑም፥ በደምቢያ መንገድ በዘጉና በደባርቅ፣ በወገራ፣ በደብረታቦር መኪና ላይ ድንጋይ የወረወሩ ግለሰቦች፣ በስማዳ፣ በእብናት፣ በወረታ ሁለት ሰዎች የሞቱበት፣ እና በዳንግላ የፀጥታ ሃይሉ አላስፈላጊ የሃይል እርምጃ ወስዷል ብሏል፡፡

 

ኮሚሽኑ የመልካም አስተዳደርን ማስፈን፣ ለወጣቶች የስራ እድል መፍጠር፣ ንብረት የወድመባቸውን ማቋቋም፣ ብሔርን መሰረት ያደረገ ጥቃትን መከላከል፣ ያልተመጣጠነ የኃይል እርምጃ የወሰዱ የፀጥታ አካላትን እንዲጠየቁ ማድረግ፣ የዜጎችን ፍትህ የማግኘት መብት ማስከበር፣ ህገወጥ የጦር መሳሪያ ዝውውር መቆጣጠር እና ሌሎችንም መፍትሄዎች አቅርቧል፡፡

በደቡብ ክልል ጌዲዮ ዞን በተደረጉ ህገወጥ ሰልፎች፣ የተከሰተው ሁከትና ብጥብጥም የ34 ሰዎች ህይወት እንዲያልፍ ምክንያት ሲሆን 139 ሰዎችም ተጎድተዋል፡፡

ኮሚሽኑም በሌሎች ብሔሮች ላይ ያነጣጠረ ጥቃት ያደረሱ አካላት፣ በአመጹ ተሳታፊ የነበሩ የጌዲዮ ዞን የአስተዳደር፣ የፖሊስ አካላት፣ እና የጌዲዮ ህዝቦች ዴሞክራሲያዊ ድርጅት መጠየቅ አለባቸው ብሏል፡፡

በሌሎች ብሔሮች ላይ የተካሄደውን ጥቃት የተቃወሙ የጌዲዮ ተወላጆች እንዲቋቋሙ የሚደረግበትን መንገድ ዞኑ እና ክልሉ በጋራ እንዲሰሩ ምክረ ሃሳብ አቅርቧል፡፡

የአመጹ ዋነኛ መነሻ የሆነው የፍርድ ቤት ውሳኔ አለመከበርም ድጋሚ እንዳይኖር ነው ያሳሰበው፡፡

ኮሚሽኑ ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ባቀረበው ሪፖርቱ በእነዚህ አካባቢዎች ለተነሳው ሁከትና ብጥብጥ ምክንያት ያላቸውን መንስኤዎችም ዘርዝሯል።

በኦሮሚያ ክልል ለተከሰተው ሁከት ስር የሰደደ የመልካም አስተዳደር ችግር፣ የኦሮሚያ ክልል ከአዲስ አበባ ማግኘት ያለበትን ጥቅም ህገመንግስቱ በሚደነግገው መሰረት ተግባራዊ አለመደረጉ እና የአዲስ አበባ ማስተር ፕላን ዋነኛ መነሻ ናቸው ነው ያለው።

በአማራ ክልል ለተከሰተው አመፅ ደግሞ፣ የወልቃይት የማንነት ጥያቄ አልተመለሰም የሚሉ ጥያቄዎች፣ የትግራይ የበላይነት አለ የሚሉ ቅሬታዎች፣ የዳሽን ተራራ በመማሪያ መፅሐፍ ውስጥ በትግራይ ክልል ስር እንዲካተት መደረጉ፣ የጠገዴ ወሰን ድንበር ምላሽ ያግኝ እና የአማራ መሬት ለሱዳን ተሰጥቷል የሚሉት ምክንያቶች መሆናቸው ተጠቅሷል፡፡

በደቡብ ክልል ጌዲዮ ዞን ለተከሰተው ብጥብጥ የመልካም አስተዳደር እጦት፣ የኢፍትሐዊ ተጠቃሚነት መንስኤ መሆናቸው በሪፖርቱ ቀርቧል፡፡

 የፀጥታ ኃይሉ በአብዛኛው ስፍራዎች ተመጣጣኝ እርምጃ ቢወስድም በአንዳንድ አካባቢዎች ግን አላስፈላጊ እርምጃዎችን መውሰዱንም ኮሚሽኑ አንስቷል።

 

 

 

 

በብስራት መለሰ